وجه سوم : از منظر عرفان حاصل اين وجه آن است كه حديث اشارت دارد به اين‌كه به واسطهء وجود نورانى خمسهء طيبه خداوند بقيهء مخلوقات را آفريد مانند رواياتى كه از شيعه و سنى نقل شده : « أوّل ما خلق اللّه نور نبيّك يا جابر » و در روايت ديگر تعبير به « العقل » شده و در قرآن به « ماء » آمده است : وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ « 1 » « و ما از آب هرچيز زنده‌اى را آفريديم » . در حديث قدسى هم شرط در جملهء شرطيهء اول ذات نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله قرار داده شده نه خلقت و آفرينش آن حضرت : « لولاك لما خلقت الأفلاك » . منظور از آن ، نور مبارك و شريف رسول اكرم است كه از عالم « أمر » مىباشد و مخلوق به معناى اعم مىباشد ( اعم از خلقت در اين نشئهء دنيوى و يا در عالم انوار ) نه به معناى اخص ( فقط نشئهء دنيوى ) كه آياتى به آن اشارت مىفرمايد : لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ و يا إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ * فَسُبْحانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ . « 2 » بنابراين مخلوقات خداوند بر دو گونه‌اند : از عالم انوار و از عالم خاك و مادهء غليظ كه نشئهء دنيوى است ، در جملهء شرطيهء اول ، ذات نورى رسول اكرم را واسطهء فيض خلقت افلاك معرفى مىنمايد و در جملهء شرطيهء دوم « لولا علىّ لما خلقتك » نور مبارك امير مؤمنان را واسطهء فيض آفرينش بدن و جسد مطهر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله معرفى مىفرمايد و در جملهء

--> ( 1 ) . انبياء ( 21 ) آيهء 30 . ( 2 ) . ياسين ( 36 ) آيهء 82 .